EHBO bij schapen
Bron: Dierenambulance Rotterdam (DAR) 11-12-2006
Als trotse eigenaresse van
twee erg mooie schapen, Domoor en Snuit genaamd (zie foto’s) en medewerkster van
de DierenAmbulance Rotterdam werd mij gevraagd een stuk te schrijven over het
helpen van schapen in een noodsituatie.
Wat te doen als een schaap op zijn of haar rug ligt
Een schaap wat op zijn haar rug ligt en niet meer overeind kan komen is in nood.
Het schaap ligt dan verwenteld. Directe hulp is dan noodzakelijk.
Als een schaap loopt, stilstaat of normaal ligt “drijven” de darmen tegen de
ruggengraat aan. Een schaap wat omvalt of aan het rollen is en op de rug
terechtkomt kan soms dus niet meer overeind komen. De darmen worden dan tegen de
ruggengraat en longen aangedrukt waardoor het schaap problemen krijgt met
ademen. Als het dier ook nog met de kop in de wind ligt waardoor ze te veel
lucht binnen krijgt dan blaast het dier zichzelf op met de dood tot gevolg.
Het ene schapenras zal sneller problemen hebben dan het andere. Vooral Texelaars
(vleesras) zijn gevoelig voor verwenteling omdat ze zo robuust/zwaar en niet zo
lenig zijn. Een pas geschoren schaap zal minder snel verwenteld liggen dan een
schaap met veel wol.
Nu is het niet zo dat we een verwenteld schaap zo kunnen omrollen en weer op de
poten kunnen zetten. Omdat er een grote kans op een maagkanteling is, mag een
schaap niet naar links of naar rechts omgerold worden. Een maagkanteling ook wel
maagtorsie genoemd lijdt bij niet tijdige behandeling door een dierenarts
onherroepelijk tot de dood. Doordat er een hoop gasvorming in maag en darmen
ontstaat raakt het dier vaak eerst in coma.
Het dier moet via de kont weer op de poten geholpen worden waarbij de
achterpoten het eerst de grond raken. Er moet niet teveel aan de wol worden
getrokken omdat er dan allerlei bloeduitstortingen bij het schaap ontstaan. Het
best kan je het dier bij “de vang” pakken. Dit zijn de plekken bij de liezen van
het schaap. Omdat een schaap soms wel 60-70 kilo kan wegen is het verstandig het
schaap met zijn tweeën op te tillen. Als het schaap op de kont getild is kan je
het dier beter even laten zitten. Er komt dan weer zuurstof naar de spieren en
de organen krijgen weer meer ruimte.
Een schaap wat nog levenskracht in zich heeft zal zelf ook willen opstaan en die
hoef je alleen te helpen. Een schaap wat totaal niet meewerkt moet je niet met
geweld op de poten zetten maar in etappes zodat het lichaam met de organen zich
weer aan kan passen aan de nieuwe situatie. Een schaap wat op tijd geholpen
wordt zal meestal binnen 10 minuten gaan grazen. Een schaap wat langer op de rug
heeft gelegen zal in het begin slingeren bij het lopen. Blijf er dan altijd bij
zodat het dier niet de sloot in valt. Pas als de dronkemansloop over is en het
dier gaat grazen lijkt het grootste gevaar geweken.
Aan de hoeveelheid drollen bij de kont van een verwenteld schaap is vaak in te
schatten hoelang het dier er al ligt. Een schaap poept namelijk meestal gewoon
door als het op de rug ligt. Echter plassen lukt meestal niet. Een schaap wat
direct plast als het op de kont gezet wordt heeft vaak een lange tijd op de rug
gelegen.
Scheerderziekte
Bij het scheren van schapen is het belangrijk dat de dieren de dag voordat ze
geschoren worden niet teveel (beter helemaal niet) te eten krijgen. Door het
draaien van de schapen kan er een maagkanteling/torsie ontstaan wat tot de dood
van het dier kan leiden.
Miasis
In de maanden april t/m september is er gevaar voor miasis, ook wel madenziekte
genaamd. De zogenaamde strontvlieg, die vooral te voorschijn komt bij vochtig,
warm weer zoekt een plek om haar eitjes te leggen. Vooral schapen die een vieze
poepkont (bijvoorbeeld door het jonge voorjaarsgras of nat gras) hebben zijn een
ideale broedplek voor deze eitjes. Na enkele uren kunnen de eitjes al uit komen.
De maden doen zich dan te goed aan het vlees van het schaap. Daarom is het in
deze tijd erg belangrijk schapen goed te controleren. Als het te laat ontdekt
wordt is zal het schaap letterlijk levend opgegeten worden. Ook (te dikke,
zwakke) konijnen kunnen hier last van hebben. Een middel tegen vliegen kan iets
helpen maar ook dan blijft een schone vacht en een dagelijkse controle
noodzakelijk.
Een ziek schaap zal zich afzonderen van de rest van de kudde.
Een schaap met miasis is meestal onrustig. Ze bijt naar haar rug of buik, trapt
met haar poot naar haar buik of kwispelt met haar staart afhankelijk van de
aangedane plek.
In een vergevorderd stadium gaat het schaap liggen met de kop naar de buik
gedraaid. Ze geeft het dan vaak op en als ze niet geholpen wordt zal ze sterven.
Binnen een dag kan er een groot gat in het schaap gegeten zijn. Als er op tijd
ingegrepen wordt kan het dier gewassen worden met speciaal spul tegen miasis.
Soms is het al zo ver dat het dier uit haar lijden verlost moet worden.
Als een schaap onrustig is en met haar kop laag loopt en stamt met haar poten is
de kans groot dat er strontvliegen in de buurt zijn. Hou de dieren dan extra in
de gaten.
Schaap te water
Jaarlijks verdrinken er in ons land nog tientallen schapen doordat ze in de
sloot vallen. Vooral als schapen genoodzaakt zijn uit de sloot te drinken gaat
het nogal eens mis. Ook lammetjes vallen soms in het water o.a door hun wankele
eerste pasjes.
Als een schaap in een sloot valt is het net een spons. De vacht zuigt zich vol
water en het dier zal in diep water snel verdrinken. Het is noodzakelijk het
dier zo snel mogelijk uit het water te vissen. Als je het schaap naar de kant en
schuin op de dijk kunt trekken laat dan eerst al het water uit de vacht lopen.
Er kan wel 20 tot 30 liter water in opgezogen worden. Vraag hierbij hulp als dat
mogelijk is want een groot schaap met een vacht vol met water kan wel 90 kilo of
meer wegen. Indien voorhanden gebruik dan twee touwen of riemen. Het ene touw
achter de voorpoten en het andere touw voor de achterpoten. Ook als het schaap
op de kant staat moet men er even bij blijven totdat het dier bijgekomen is. De
kans dat ze doordat ze verzwakt is weer de sloot in tuimelt is aanwezig.
Als het schaap veel hoest kan het zijn dat er water in de longen is gekomen. De
kans op longontsteking is dan zeer groot.
Eigenaar
Probeer altijd eerst bij een schaap in nood de eigenaar te traceren om het
voorval te melden. Is er geen eigenaar te bereiken en kunt u zelf het dier niet
helpen bel dan de dierenambulance of politie zodat er eerste hulp kan worden
geboden en er indien nodig een dierenarts kan worden gebeld.
Ram
Nog een tip: let altijd op of er geen volwassen ram in de wei staat. Als deze er
wel staat houd hem dan goed in de gaten want ze kunnen onverwachts in de aanval
gaan. Een kopstoot van een ram kan hard aankomen daar kunnen medewerkers van de
DAR over meepraten (zie darbelevenissen).
Ik hoop dat u al mijn tips niet nodig zult hebben maar mocht het wel zo zijn,
heel veel succes!
Het schaap zal u dankbaar zijn en ik ook.
Nancy Groeneveld
